گنیجنه معارف اسلامی

بنام خدا

باسلام و آرزوی قبولی طاعات و عبادات و روزه داریهای شما مومنین عزیز و میهمانان ارجمندالهی ، و همچنین آرزوی توفیق بیش از پیش برای بهره مندی از فضیلت ایام باقیمانده از ماه مبارگ رمضان. دعای روز شانزدهم همراه با شرحی کوتاه از آن خدمت شما خوبان تقدیم می گردد.

متن دعای روز شانزدهم ماه مبارک رمضان:« اللهمّ وَفّقْنی فیهِ لِموافَقَةِ الأبْرارِ وجَنّبْنی فیهِ مُرافقةِ الأشْرارِ وأوِنی فیهِ بِرَحْمَتِک الى دارِ القَرار بالهِیّتَک یا إلَهَ‌العالَمین». یعنی خداوندا، مرا در این روز در همراهی باخوبان و نیکان توفیق ده و از همنشینی و همراهی با بدان دورم ساز و مرا  به مهر و رحمتت به سرای آرامش که همان بهشت موعود است مکانم ده، بحق خداوندیت ای معبود جهانیان».

در این دعا سه خواسته مهم مطرح شده است. همراهی با نیکان، دوری از اشرار و  بهشت رضوان از خداوند متعال خواسته شده است. ماهیت دو خواسته اول اجتماعی و مربوط به مصاحبت و همنشینی در دنیا است. در این خواسته ها از خداوند متعال درخواست شده است تا خواننده دعا را با نیکان همراه و از جرگه اشرار دور سازد. در سومین در خواست از خداوند متعال درخواست شده است تا در آخرت نیز خواننده دعا را در صف بندگان نیک خود محشور سازد و در بهشت مکانش دهد. 

خواسته اول: همراهی با نیکان: اللهمّ وَفّقْنی فیهِ لِموافَقَةِ الأبْرارِ.یعنی، خدایا در این روز مرا به همراهی با ابرار و نیکان از بندگانت موفق گردان. این خیلی مهم است که آدم در جرگه مومنین و ابرار و نیکان باشد.گاهی قرار گرفتن در صف گناهکاران و اشرار برای آدم عذاب به حساب می آید. حضرت امام علی(ع)  در دعای کمیل چنین می فرماید: وَ لِما مِنْها اَضِجُّ وَ اَبْكى لاِليمِ الْعَذابِ وَ شِدَّتِهِ اَمْ لِطُولِ الْبَلاَّءِ وَ مُدَّتِهِ فَلَئِنْ صَيَّرْتَنى لِلْعُقُوباتِ مَعَ اَعْدآئِكَ وَ جَمَعْتَ بَيْنى وَ بَيْنَ اَهْلِ بَلاَّئِكَ وَ فَرَّقْتَ بَيْنى وَ بَيْنَ اَحِبّاَّئِكَ وَ اَوْلياَّئِكَ. یعنی، براى كدامين گرفتاريم‏ به درگاهت بنالم و اشك بريزيم. آيا براى دردناكى عذاب و سختى‏اش، يا براى طولانى شدن بلا و زمانش، پس اگر مرا در عقوبت و مجازات با دشمنانت قرار دهى، و بين من و اهل عذابت جمع كنى،و ميان من و عاشقان و دوستانت جدايى اندازى. از نگاه امام علی (ع)‌ این بدترین نوع عذاب است.

اما ابرار چه کسانی هستند و چه اوصافی دارند؟ پاسخ این سوال با ذکر چند نکته ذیل روشن می گردد:

نکته اول: براساس احادیث صحیح و شواهد قطعی تاریخی مصداق اصلی و عینی ابرار یقینا حضرت امام علی و حضرت فاطمه زهرا و حضرت امام حسن و امام حسین علیهماالسلام هستند.زیرا آیات شریفه 5 الی 10 سوره انسان در شان و وصف این بزرگواران نازل شده است. خداوند متعال می فرماید: إِنَّ الْأَبْرَارَ يَشْرَبُونَ مِن كَأْسٍ كاَنَ مِزَاجُهَا كَافُورًا. عَيْنًا يَشْرَبُ بهِا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونهَا تَفْجِيرًا. يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ يخَافُونَ يَوْمًا كاَنَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا. وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلىَ‏ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا. إِنمَّا نُطْعِمُكمُ‏ْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكمُ‏ْ جَزَاءً وَ لَا شُكُورًا. إِنَّا نخَافُ مِن رَّبِّنَا يَوْمًا عَبُوسًا قَمْطَرِيرًا(سوره انسان آیات 5-10).یعنی، به يقين ابرار (و نيكان) از جامى مى‏نوشند كه با عطر خوشى آميخته است، از چشمه‏اى كه بندگان خاص خدا از آن مى‏نوشند، و از هر جا بخواهند آن را جارى مى‏سازند! آنها به نذر خود وفا مى‏كنند، و از روزى كه شرّ و عذابش گسترده است مى‏ترسند، و غذاى (خود) را با اينكه به آن علاقه (و نياز) دارند، به «مسكين» و «يتيم» و «اسير» مى‏دهند! (و مى‏گويند:) ما شما را بخاطر خدا اطعام مى‏كنيم، و هيچ پاداش و سپاسى از شما نمى‏خواهيم! ما از پروردگارمان خائفيم در آن روزى كه عبوس و سخت است!.

نکته دوم : هرکسی به این مقام نمی رسند، بلکه تنها کسانی به این مقام دست می یابند که اهل انفاق و از خود گذشتگی و دارای نیت پاک و خالص باشد. زیرا خداوند متعال می فرماید: لَن تَنَالُواْ الْبرِّ حَتىَ‏ تُنفِقُواْ مِمَّا تحُِبُّونَ  وَ مَا تُنفِقُواْ مِن شىَ‏ْءٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ( سوره آل عمران آیه 92) هرگز به (حقيقت) نيكوكارى نمى‏رسيد مگر اينكه از آنچه دوست مى‏داريد، (در راه خدا) انفاق كنيد و آنچه انفاق مى‏كنيد، خداوند از آن آگاه است.

نکته سوم: اوصافی که برای ابرار در قرآن کریم بیان شده است در ضمن این آیه شریفه بیان شده است: لَّيْسَ الْبرِّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لَاكِنَّ الْبرِّ مَنْ ءَامَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الاَخِرِ وَ الْمَلَئكَةِ وَ الْكِتَابِ وَ النَّبِيِّنَ وَ ءَاتىَ الْمَالَ عَلىَ‏ حُبِّهِ ذَوِى الْقُرْبىَ‏ وَ الْيَتَامَى‏ وَ الْمَسَاكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ السَّائلِينَ وَ فىِ الرِّقَابِ وَ أَقَامَ الصَّلَوةَ وَ ءَاتىَ الزَّكَوةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُواْ  وَ الصَّابرِينَ فىِ الْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِينَ الْبَأْسِ  أُوْلَئكَ الَّذِينَ صَدَقُواْ  وَ أُوْلَئكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ( سوره بقره‌ آیه 177) یعنی،  نيكى، (تنها) اين نيست كه (به هنگام نماز،) روىِ خود را به سوى مشرق و (يا) مغرب كنيد (و تمام گفتگوى شما، در باره قبله و تغيير آن باشد و همه وقت خود را مصروف آن سازيد) بلكه نيكى (و نيكوكار) كسى است كه به خدا، و روز رستاخيز، و فرشتگان، و كتاب (آسمانى)، و پيامبران، ايمان آورده و مال (خود) را، با همه علاقه‏اى كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مسكينان و واماندگان در راه و سائلان و بردگان، انفاق مى‏كند نماز را برپا مى‏دارد و زكات را مى‏پردازد و (همچنين) كسانى كه به عهد خود- به هنگامى كه عهد بستند- وفا مى‏كنند و در برابر محروميتها و بيماريها و در ميدان جنگ، استقامت به خرج مى‏دهند اينها كسانى هستند كه راست مى‏گويند و (گفتارشان با اعتقادشان هماهنگ است) و اينها هستند پرهيزكاران!

بنابراین باتوجه به آیه شریفه اوصاف و نشانه های ابرار عبارتند از: 1- ایمان داشتن به خدا و روز قیامت و ملائک و کتابهای آسمانی و تمام انبیای الهی 2- انفاق مال در راه خدا و پرداختن وجوهات شرعیه به جای که مورد رضایت خداوند است همانند، ذوی القربی،یتیمان و مساکین و در راه ماندگان و گدایان و بردگان3- آنچه که بر پیامبران الهی نازل شده است.3- اقامه نماز 4- پرداختن زکات 5- وفای به عهد 6- صبر درهنگام بیماریها وگرفتاریها و هنگام جنگ. 7- صدق و راستگویی 8-  تقوا و پرهیزگاری.

بنابراین، خیلی مهم است که در دعای فوق همراهی و همگامی با ابراری که اوصاف فوق را دارا هستند از خداوند متعال می خواهیم.

خواسته دوم:دوری از اشرار: وَجَنِّبْنى فیهِ مُرافَقَةَ الاْشْرارِ. یعنی،خدایا در این روز مرا از همنشینی و همراهی با اشرار دورم ساز. یعنی خدایا،کاری کن من با بدها رفیق نشوم. رفاقت و همنشینی خیلی مهم است. براساس آیه شریفه قرآن کریم،کسانی که در دنیا گرفتار رفقای ناباب بوده اند، در آخرت ابراز پشیمانی می کند و آرزو می کنند ای کاش با بدان رفیق نمی شدند. يَاوَيْلَتىَ‏ لَيْتَنىِ لَمْ أَتخَّذْ فُلَانًا خَلِيلًا( سوره فرقان آیه 28). اى واى بر من، كاش فلان (شخص گمراه) را دوست خود انتخاب نكرده بودم! از حضرت رسول الله(ص) راجع به رفیق سوال شد: قِيلَ يا رَسُولَ اللّه‏ِ! اَىُّ الْجُلَساءِ خَيْرٌ؟ قالَ صلي الله عليه و آله: مَنْ ذَكَّرَ كُمْ بِاللّه‏ِ رُؤْيَتُهُ، وَ زادَ كُمْ فِى‏عِلْمِكُمْ مَنْطِقُهُ، وَ ذَكَّرَكُمْ بِالْأخِرَةِ عَمَلُهُ. (بحارالانوار جلد74 ص186) از پيامبر گرامى صلي الله عليه و آله سؤال شد كدام همنشين بهتر است؟ فرمود: كسى كه ديدن او شما را به ياد خدا اندازد، و گفتار او دانش شما را بيفزايد، و كردار او شما را به ياد آخرت اندازد.

خواسته سوم: جای گرفتن در بهشت: وأوِنی فیهِ بِرَحْمَتِک الى دارِ القَرار. یعنی، خدایا به رحمت خودت، در این روز مرا به دارالقرار و محل آرامش یعنی بهشت جای بده. این خواسته غایت و هدف نهای همه خواسته های پیشین است. یعنی اگر کسی  می خواهد بهشت جایش باشد، باید در زمره ابرار و بندگان مطیع خداوند قرار گیرد و از اشرار و گناهکاران دوری کرده و از جرگه آنان نباشد.

برای بهشت اوصافی مختلف در قرآن کریم و روایات بیان  شده است: اوصاف و نامهای مانند جنات نعيم، جنات المأوا، جنات عدن، جنات فردوس، دارالسلام، دارالرضا، دارالمقام و فوز عظيم و.... هریک از این اوصاف و القاب بیان کننده یک مرتبه و یا یک نعمت از نعمتهای بهشت است. اگر عاقبت بخیرشویم و نسبت به همنشینان و کارهای خود در دنیا دقت کنیم، انشاالله بهشت الهی نصیب و روزی من وشما خواهدشد.

خداوند متعال دعای فوق را در حق همه ما مستجاب گرداند و عاقبت امور همه ما و فرزندان و زراری را ختم بخیر کند. انشاالله و تعالی.

التماس دعا