بنام خدا

نشست علمي تحت عنوان ضرورت مباحث كلامي در كشور افغانستان و شبه قاره هند، در تاريخ ۱۸/۲/۱۳۹۲ در شهرمقدس قم برگزار گرديد.در اين نشست كه بنده به عنوان دبير علمي حضور داشتم، ياد داشتي را تحت عنوان نقش وجايگاه مذهبي شبه قاره هند و افغانستان ارائه دادم .گزارشي از اين نشست را كه توسط دوستان انجمن كلام اسلامي تهيه شده است، همراه با متن سخنان خودم در اين نشست ،خدمت شما تقديم مي نمايم.

گزارش نشست علمی «اهمیت وضرورت مباحث کلامی در افغانستان و شبه قاره هند»

نشست علمی پژوهشی تحت عنوان «اهمیت وضرورت مباحث کلامی در افغانستان و شبه قاره هند» از سوي انجمن علمي پژوهشي كلام اسلامي و با همكاري معاونت پژوهشي مجتمع آموزش عالي فقه و معارف، در روز چهارشنبه 18/2/1392در شهرمقدس قم ، سالن شهید مطهری مجتمع آموزش عالي فقه و معارف، برگزار گردید.این نشست که تاریخ برگزاری آن از قبل اعلان شده بود با شرکت گسترده طلاب و پژوهشگران از مليت هاي مختلف،همراه بود.

جلسه راس ساعت 11 رسمی با تلاوت قرآن کریم توسط قاری محترم آقای سلیمانی آغاز گردید.سپس دبیرعلمی نشست جناب حجت الاسلام والمسلمین آقای یونس افضلی نشست را بصورت رسمي آغاز نمود. آقای افضلی نخست به حاضران و شركت كنندگان نشست ، خوش آمد گفته و برنامه نشست را اعلام نمود.سپس دبير علمي نشست ‌،راجع به عنوان نشست، و علت طرح ضرورت مباحث كلامي در شبه قاره هند و افغانستان، توضيحات داد. آقاي افضلي سخنانش را تحت عنوان ، « ‌نقش و جايگاه مذهبي شبه قاره هند و افغانستان» در جهان اسلام و تحولات منطقه مطرح و ارائه نمود.

در ادامه نشست ، جلسه با سخنراني حضرت آيت الله محسن غرويان از اساتيد برجسته حوزه و دانشگاه و عضو هيئت علمي جامعه المصطفي العالميه ، ادامه يافت. ايشان در ابتداي سخنان خود ضمن تمسك به حديثي از امام علي (ع) فرمودند: حوزه، بايد پاسخگوی شبهات کلامی در دانشگاهها و نيز متکفل پاسخگویی به شبهات و نیازهای کلامی جامعه باشد.

حضرت آيت الله غرويان، در ادامه،‌ با اشاره به گسترده بودن بحثهای کلامی، اظهار کرد: هرچند که بحثهای کلامی، اختصاص به منطقه خاصی ندارد، اما میتوان با توجه به اوضاع جغرافیایی این مناطق، مباحث خاص کلامی را ارائه نمود. وی افزود: علم کلام و الهیات در ادیان و فرق مختلف در ادوار متفاوت مطرح بوده و اکنون نیز علاقه مندان زیادی را به خود جلب کرده است.

عضو هیئت علمی جامعه المصطفی العالميه، حکم ارتکاب به گناهان کبیره را یکی از بحث های نخستین کلامی در میان مسلمین دانست و بیان کرد: وجود این مباحث، علم کلام در اسلام را به وجود آورد و علمای اسلام از مذاهب متفاوت به دنبال پاسخ به این شبهات بودند.

استاد غرويان در ادامه سخنانش علاوه كرد: مخلوق بودن یا نبودن قرآن و نيز تکلم خداوند نيز از شبهات اوليه بود كه در ابتداي طرح مباحث كلامي مطرح بوده است. در شروع تاریخ اسلام، مسلمانان ارتباطی با دنیای خارج از حجاز نداشتند و به تدریج با داد و ستد با بیگانگان، شاهد شیوع شبهات جدید در بین خود شدند.

سخنران نشست علمي، با اشاره به چندين شبهه جديد كلامي و نيز عناويني تازه مطرح شده در علم كلام جديد، آنها را نيز زاييده عصر رنسانس در غرب و توسعه علم دانست. ايشان تاكيد كردند كه: عصر رنسانس که بر رشد علم و تکنولوژی مبتني بر تجربه گرایی دارد، تحولات بسیاری را در مسائل مختلف علوم اجتماعی پدید آورده است.اين امر قطعا موجب طرح پرسشهای جديدي مربوط به دین و باور به خداوند متعال گرديده است که علمای اسلامی را نیز در معرض شبهات مختلف و بسیار قرار داده است. حضرت آيت الله غرويان با ابراز این که شبهات ذکر شده در افغانستان و شبه قاره نیز بسیار گسترده است، تأکید کرد: طلاب مقیم این کشورها که در جامعه المصطفی به تحصیل علوم حوزوی اهتمام دارند، باید به این حوزه ها نیز مسلط باشند تا از زمان خود عقب و غافل نباشند.

وی، در پایان، عنوان نمود: طلاب، باید شبهات آینده مانند شبیه سازی، اینترنت و تلفن های همراه نسل جدید، که ممکن است در جوامع اسلامی روی دهد را پیش بینی کنند و از اکنون به دنبال پاسخگویی به آن باشند تا جلوتر از زمان خویش حرکت کنند.

 

در ادامه نشست علمي،ميزگرد علمي با حضور آقايان حجت الاسلام والمسلمين دكتر محمدحسين فصيحي از اساتيد جامعه المصطفي و از كشور افغانستان و جناب حجت الاسلام و المسلمين آقاي عباس خان از كشور هندوستان و از اساتيد جامعه المصطفي ، برگزار شد. اين دو اساتيد نيز به برخي از پرسشهاي مطرح شده پاسخ ارائه دادند.

در اخير، دبير علمي، با ارائه جمع بندي از سخنراني آيت الله محسن غرويان و ابراز سپاس و قدرداني از اساتيد شركت كننده ختم جلسه را اعلام نمود.

                                         

متن سخنراني بنده در نشست علمي «اهمیت وضرورت مباحث کلامی در افغانستان و شبه قاره هند»:

بنام خدا

قال الله تبارك و تعالي: ادْعُ إِلى‏ سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتي‏ هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدينَ. با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشى كه نيكوتر است، استدلال و مناظره كن! پروردگارت، از هر كسى بهتر مى‏داند چه كسى از راه او گمراه شده است و او به هدايت‏يافتگان داناتر است.(سوره نحل آيه 125)

چنانچه دوستان عزيز و شركت كنندگان محترم استحضار دارند، عنوان نشست علمي امروز« اهميت و ضرورت مباحث كلامي در شبه قاره هند و كشور افغانستان » است. از آنجا كه، ممكن است براي برخي از دوستان ضرورت و اهميت مباحث كلامي در شبه قاره هند و كشور افغانستان نيازمند توضيح باشد، به همين منطور بنده بحث كوتاه و فشرده اي را ، در جهت توضيح اهميت جايگاه و نقش شبه قاره هند و كشورافغانستان عنوان و خدمت شما پژوهشگران ارجمند ارائه مي نمايم.سپس از محضر حضرت استاد غرويان و ساير دوستان در ميزگرد علمي استفاده خواهيم برد.

بنده سخنانم را با ذكر سه نكته ذيل سامان مي دهم.

نخست بايد عرض كنم كه ، حوزه جغرافياي شبه قاره هند، علاوه بر كشورفعلي هندوستان كه جمعيت كثيري از مسلمانان در آن زندگي مي كنند، شامل كشورهاي پرجمعيت اسلامي همانند پاكستان و بنگلادش و كشمير نيز مي گردد. بنابراين هروقت صحبتي از شبه قاره هند به ميان مي آيد، منظور همين منطقه جغرافياي كهن و پهناور است.

نكته دوم اين است، كه علم كلام طبق تعريف عبارت است از معرفتی ، واسطه‏ای میان وحی و مخاطبان آن و نقش آن عبارت است از تحصیل معرفت به عقاید و باورهای دینی، توضیح و فهم تعالیم دینی، تصحیح عقاید دینی، اثبات تعالیم وحی و دفع آرای متعارض و پاسخگوي به شبهات ديني. علم كلام هم شامل كلام جديد كه در آن مباحث و مسايل تازه در حوزه ديني مطرح مي باشد مي گردد و هم شامل كلام قديم مي شود.

نكته سوم در باب اهميت حوزه جغرافياي شبه قاره هند و كشور افغانستان است.اهميت اين منطقه و ضرورت توجه به اين حوزه جغرافياي و نيز لزوم طرح مباحث كلامي در اين سامان با توجه به نكات ذيل بيشتر روشن مي شود:

1-    جمعيت زياد مسلمانان در اين حوزه جغرافياي كه تعداد آنها حدودا  به 300 ميليون نفر مي رسد.

2-    تاثيرگزاري سياسي گروههاي مذهبي اين حوزه جغرافياي در ساير بلاد و كشورهاي اسلامي.از جمله كشورهاي آسياي ميانه و حتي مالزي و اندونزي.

3-    نيروهاي مذهبي فعال وتاثيرگزار در صحنه سياسي، اجتماعي و مذهبي در اين حوزه جغرافياي.

4-    بدليل مذهبي و سنتي بودن مردم اين كشورها،اين امر باعث شده است تا نهاد دين و مذهب نقش پر رنگ و بسيار تعيين كننده در اين منطقه جغرافياي داشته باشد.وجود چنين نيروي مذهبي باعث ايجاد جبهه ضد استكباري و ايستادگي تاريخي مردم در مقابل بريتانياي كبير و قشون سرخ شوروي و نيروهاي خارجي بوده است.

5-    بدليل استراتژيك بودن و نقش ژئوپوليتيكي منطقه،اين حوزه جغرافياي همواره مورد توجه استعمارگران و مصاف آنان بايگديگر بوده است. اين مساله موجب گشته است تا نيروهاي راديكال و تندرو مذهبي از گوشه و كنار جهان در اين منطقه جمع شوند، هرچند الآن از آنها به عنوان حربه فشار بر خود منطقه و حكومتهاي محلي استفاده مي شود.

6-    بدليل حاكميت ضعيف دولتهاي منطقه و يا همدستي آنها با گروههاي تندرو، اين منطقه مكاني امن و حيات خلوت كشورهاي بيگانه استعماري يا مزدور استعمار براي تربيت نيروهاي راديكال مذهبي و بعضا پرورش و صدور گروههاي تكفيري بوده است. بسياري از انتحاريها با پشتوانه سياست هاي خارجي و پولهاي آمريكاي انگليسي و عربستاني انجام مي شود.

7-    در اين منطقه اكثريت اهل سنت حنفي مذهب هستند.اين امر زمينه مساعد براي گفتگوي بين المذاهب و تبليغ مذهب تشيع به شمار مي آيد. بخصوص وجود فرقه هاي صوفي مسلك در اين منطقه زمينه خوبي براي ايجاد وحدت مسلمين و فايق آمدن بر گروههاي تكفيري است.

8-    در افغانستان پس از حاكميت و گسترش رسانه ها و فضاي نسبتا باز سياسي و مذهبي، فضاي گفتمانهاي ديني و مذهبي نيز نسبتا وضعيت مساعدتري نسبت به قبل دارد. به عنوان مثال آموزه هاي ليبراليستي و دين مسيحيت و وهابيت به شدت تمام ترويج و تبليغ مي گردد.

9-    اما از نظر مذهبي تا كنون، در حوزه اهل سنت بخصوص در كشورهاي افغانستان و آسياي ميانه مدارس پاكستان با پشتوانه مالي عربستان بيشترين تاثيرگزاري را داشته است. مدارس پاكستان پشتوانه اصلي جنگجويان چيچني و نيز گروههاي تكفيري در آسياي ميانه و موسس طالبان بوده است.

به دلايل مذكور حوزه جغرافياي فوق اهميت قابل توجهي يافته است.بنابراين كارهاي مذهبي و فرهنگي و گفتگوهاي مذهبي بخصوص در حوزه كلام اسلامي موجب آشناي بيشتر مسلمانان اين منطقه با يگديگر و رفع تنش مذهبي در منطقه و تاثيرگزاري آن در ساير مناطق خواهد شد.البته مسلم است كه به فرمايش قرآن كريم ، گفتگوها بايد علمي و منطقي و توام با جدال احسن باشد. هرچه اعتدال و عقلانيت در فضاي گفتگوها بيشتر باشد،‌ تاثيرگزاري آن و تنش زدايي هم تقويت خواهد شد. بسياري از مشكلات امروزي در منطقه بدليل عدم شناخت فرق اسلامي از يگديگر و دخالت بيگانگان در اين حوزه جغرافياي است.

به اميد پيروزي نهايي اسلام ومسلمين و تحقق كامل وحدت مسلمين، والسلام عليكم و علي جميع عبادالله الصالحين.