گنیجنه معارف اسلامی

بنام خدا

باسلام و عرض تبریک میلاد باسعادت کریم اهل بیت حضرت امام حسن مجتبی(ع) و آرزوی قبولی طاعات و عبادات شما مومنین گرامی و توفیق بیش از پیش برای بهره مندی از فضیلت ماه مبارگ رمضان ، دعای روز پانزدهم همراه با شرحی کوتاه از آن خدمت شما تقدیم می گردد.

متن دعای روز پانزدهم: اللهمّ ارْزُقْنی فیهِ طاعَةَ الخاشِعین واشْرَحْ فیهِ صَدْری بإنابَةِ المُخْبتینَ بأمانِک یا أمانَ الخائِفین. خدایا در این روز فرمانبرداری فروتنان را روزیم کن. خدایا در این روز بواسطه توبه و بازگشت دلدادگان کویت به من سعه و شرح صدر عنایت فرما. به حق امانت ای امان دهنده ترسناکان.

در این دعا دو مطلب مهم از خدا خواسته شده است.یکی در خواست خضوع و خشوع و حالت بندگان مخلص خدا و دیگری شرح و سعه صدر. ماهیت این خواسته ها اخلاقی و حالات عرفانی است. وجود چنین حالات در بنده باعث ارزشمندی بیشتر بندگی و شیرین تر شدن عبادات در کام عابد و مضاعف گردیدن پاداش فرمانبری و اطاعت می گردد.

خواسته اول: حالت خضوع و خشوع: اللهمّ ارْزُقْنی فیهِ طاعَةَ الخاشِعین.یعنی خدایا در این روز فرمانبرداری بندگان خاضع و خاشع ات را نصیبم گردان. اما «خاشعین»چه کسانی هستند و چه مقامی دارند که روزه دار از خداوند می خواهد تا حالت چنین بنده ی را به او نیز عنایت کند؟ خشوع در مقابل تکبر است.خشوع و خضوع حالتی متواضعانه و فرمانبری با حضور تمام اعضا و جوارح نسبت به خدای متعال است. در این حالت جسم و جان انسان بصورت توأمان و با هم در برابر خدا خضوع و اظهار فنا و فرمانبری می کند. حضرت امیر( ع) فرمود: «لیخشع لله سبحانه قلبك، فمن خشع قلبه خشعت جمیع جوارحه»(غررالحکم و درالکلم ص 548). یعنی ، باید قلبت برای خدای سبحان خاشع شود و كسی كه قلبش خاشع شد همه اعضایش خاشع می شود. این حالت بخصوص هنگام نماز و ایستادن در برابر خداوند متعال برای طاعت و عبادت خود را بیشتر نشان می دهد.

در قرآن مجید یكی از ویژگی های مؤمنان رستگار را خشوع در نماز دانسته و فرموده است: «قَدْ اَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ. الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ»(سوره مومنون آیات1-2). یعنی، به تحقیق رستگار شدند مؤمنان، آنان كه در نمازشان خشوع دارند. حضرت امیرالمومنین(ع)‌ به كمیل فرمود: «یا كمیل: لیس الشّأن أن تصلّی و تصوم و تتصدّق، الشّأن أن تكون الصّلاه فعلت بقلبٍ تقیًّ و عملٍ عندالله مرضیًّ و خشوعٍ سویًّ»( بحارالانوار، ج 84، صفحه 230 ) یعنی ای كمیل! عبادت، تنها نماز خواندن و روزه گرفتن و صدقه دادن نیست. بلكه شأن (عبادت) این است كه با قلب پاك و عمل مورد پسند خدا و خشوع راستین انجام پذیرد.

وقتی مؤمن حالت خشوع پیدا كند، آثارش در بدن و اعضا و جوارحش هم ظاهر می شود و سراسر وجودش غرق عشق و شیدایی حق می گردد و جسم و جانش در هر عبادتی، خشوعی هماهنگ با آن خواهد داشت. قرآن در این باره می فرماید: «اللَّهُ نَزَّلَ اَحْسَنَ الْحَدِیثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِیَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِینُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلی ذِكْرِ اللَّهِ»( سوره زمر ایه 23) یعنی، خدا بهترین سخن را نازل كرده است. كتابی متشابه و دو تا، دوتا، كه از تلاوت آن تن كسانی كه از پروردگارشان می ترسند بلرزد. سپس تن و جانشان به یاد خدا آرام می گیرد.

خواسته دوم: سعه صدر و فروتنی: واشْرَحْ فیهِ صَدْری بإنابَةِ المُخْبتینَ. یعنی، خدایا در این روز شرح صدر مردان فروتن و خدا ترس را به من عطا فرما. اما شرح صدر و حالت اخبات چیست؟ شرح صدر یا سعه صدر، يعنى فراخی وگشوده شدن سينه. اين عنوان كنايه ی است برای حالت پذيرش روح و روان انسان براى اسلام حقيقى و زيادى شناخت و توفيق اعمال نيك و فرمانبری بیشتر از خداوند متعال. کسی که چنین حالتی دارد به اصطلاح می گوییم با آغوش باز و ازته دل اسلام را پذیرفته و بر طبق دستورات آن عمل می کند. مومنین و اولیای خدا همیشه از چنین حالتی برخوردار هستند. اما آنانیکه راه هدايت را رها کرده و پيروى از شهوات و هوای نفسانی می کنند، خداوند قلب ها و روان شان ضیق و بسته قرار مي‌دهد كه ديگر توفيق كار خوب يا عقيده سالم را هم از آنان می گيرد و بدينسان قلب آنان به قساوت و خشكى می گرايد و پيوسته از اسلام و نور ايمان دور می شود.

شرح صدر از بزرگ ترين نعمتهاى الهى است كه نصيب مؤمنان می گردد و پيش از همه نصيب رسول خدا(ص) گرديد.ألم نشرح لك صدرك ( سوره الشرح آیه1) آيا سينه‌ات را گشايش و وسعت نداديم؟ حضرت موسی (ع) وقتی خداوند به او فرمان داد تا برود فرعون را به سوی خدا دعوت کند،‌ اولین خواسته اش از خداوند همین شرح صدر بود: قَالَ رَبّ‏ِ اشْرَحْ لىِ صَدْرِى(سوره طه آیه 25) یعنی موسی در خواست کرد: پرودگارا سعه صدر به من عنایت کن.

اما اخبات نیز یک حالت متواضعانه است. اخبات از ریشه کلمه «خبت» گرفته شده و در اصل به معنای زمین هموار، است. این واژه در کاربردهای خود در ادبیات دینی و اسلامی به معنای تسلیم و خضوع و خشوع و نرمی و تواضع و فروتنی و اطمینان در مقابل اضطراب و نگرانی و تردید و تزلزل به کار رفته است. (مفردات راغب ص 272 و المیزان ج 10 ص 193)

بنابراین«مخبتین» به معنای فروتنان است، آن هم فروتنانی که تواضع آنان فقط در مقابل پروردگار جهان است و نه در مقابل دنیا داران و هوسبازان. در قرآن کریم مخبتین چنین توصیف شده است: وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ. الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ الصَّابرِينَ عَلىَ‏ مَا أَصَابهَمْ وَ الْمُقِيمِى الصَّلَوةِ وَ ممِّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ.(سوره حج آیه34-35) یعنی، بشارت ده به متواضعان و تسليم‏شوندگان . همانها كه چون نام خدا برده مى‏شود، دلهايشان پر از خوف (پروردگار) مى‏گردد و شكيبايان در برابر مصيبتهايى كه به آنان مى‏رسد و آنها كه نماز را برپا مى‏دارند، و از آنچه به آنان روزى داده‏ايم انفاق مى‏كنند.

خداوند متعال همه ما را در تمام زندگی ما از حالت تکبر و غرور و دامهای شیطانی و هوسهای نفسانی محافظت کند و حالت تواضع و فروتنی در برابر خودش و بندگان مومن اش را به ما عنایت کند.  الهی آمین یارب العالمین.

التماس دعا