بنام خدا

دهم رجب سالروز ميلاد با بركت حضرت امام محمدتقي الجواد(ع) به همه دوستان تبريك و تهنيت باد

به مناسبت فرخنده ميلاد باسعادت نهمين پيشواي معصوم حضرت امام محمدتقي الجواد (ع) موعظه اي از آن حضرت را كه به درخواست يكي از ياران و اصحاب نزديك آن حضرت بوده است و در قالب چند اندرز آموزنده بيان شده است در اينجا تقديم مي نمايم.اميدوارم كه مورد استفاده خوانندگان گرامي و علاقه مندان به كلام نوراني ايمه معصومين (ع) قرار گيرد. قبل از ذكر فرمايش حضرت امام جواد(ع) به عنوان يادآوري بايد به چند نكته راجع به راوي اين حديث شريف اشاره كنم.يكي اينكه راوي اين حديث و در خواست كننده اين موعظه حضرت عبدالعظيم حسني است كه مرقد مباركش در تهران و شهر ري است و منطقه محل دفن ايشان بنام شاه عبدالعظيم معروف است. ديگر اينكه حضرت عبدالعظيم حسني از نوادگان حضرت امام حسن مجتبي(ع) و از روات احاديث و اصحاب چهار امام بزرگوار يعني حضرات امام موسي كاظم و امام رضا و امام محمدتقي و امام علي النقي الهادي عليهم السلام بوده است. عبدالعظيم حسني احاديث فراواني از امامان عزيز ما نقل كرده است.اما در اين پست به مناسبت ولادت حضرت امام جواد (ع) تنها يك حديث بسيار نوراني و درس آموز از محضر امام جواد(ع) را  كه در قالب پند و موعظه بيان شده است خدمت شما دوستان تقديم مي نمايم.

شيخ صدوق روايت كرده از جناب عبدالعظيم بن عبداللّه حسنى رحمه اللّه كه گفت : گـفـتـم بـه حـضـرت امـام مـحـمـّد تـقـى عـليـه السـلام اى پـسـر رسـول خـدا صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلم ، حـديـث كـن مـرا بـه حـديـثـى كـه از پـدران بزرگوارانت نقل شده باشد، فرمود:
۱- حـَدَّثـَنى اَبى عَنْ جَدّى عَنْ آبائِهِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ قالَ: قالَ اَميرُالْمُؤْمِنينَ عليه السلام لايَزالُ النّاسُ بِخَيْرٍ ما تَفاوَتُوا فَاِذا اسْتَوَوْا هَلَكُوا ؛ يعنى حديث كرد مرا پدرم از جـدم از پـدرانـش عـليـهم السلام كه اميرالمؤ منين صلوات اللّه عليه فرموده پيوسته مردم بـه خـيـر و خـوبـى هـسـتـند مادامى كه تفاوت داشته باشند، پس هرگاه مساوى شدند هلاك شـدنـد. گفتم : زيادتر بگو يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم. باز حضرت از پـدران خـود از امـيـرالمـؤ مـنـيـن عـليـه السـلام نـقل كرد كه فرمود:

۲- وَ لَوْ تَكاشَفْتُمْ ما تـَدافـَنـْتـُمْ؛ اگر آشكار شود عيب هر يك از شماها بر ديگر همديگر را دفن نخواهيد كرد. گـفـتـم : زيـادتـر بـفـرمـا يـابـن رسـول اللّه صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلم . بـاز نـقـل كـرد از حـضـرت امـيـرالمؤ منين عليه السلام كه فرمود:

۳- اِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النّاسَ بِاَمْوالِكُمْ فَسَعُوهُمْ بِطَلاقَةِ الْوَجْهِ وَ حُسْنِ اللِّقاءِ؛بـه درسـتـى كـه امـوال شـمـا گنجايش مردم را ندارند بدهيد ايشان را به گشاده رويى و خوش برخوردارى . همانا شنيدم از رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و سلم كه مى فرمود: ( اِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النّاسَ بِاَمْوالِكُمْ فَسَعُوهُمْ بِاَخْلاقِكُمْ ) .
جـنـاب عـبـدالعـظـيـم گـفـت : گـفتم به حضرت جواد عليه السلام كه زيادتر بفرما يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود: اميرالمؤ منين عليه السلام فرمود:

۴-مـَنْ عـَتـَبَ عـَلَى الزَّمـانِ طـالَتْ مـَعـْتـَبـَتـَهُ : هـركـه خـشـم گـيـرد بـر زمـان طول خواهد كشيد خشم او، يعنى ناملايمات زمانه يكى دو تا نيست كه خشم آدم زود بر طرف شود بلكه آن بسيار و متجاوز از حد است لاجرم خشم بر او طولانى خواهد شد.
فـقـيـر(شيخ عباس قمي) گـويد: كه به همين معنى است فرمايش آن حضرت نيز ( اَغْضِ عَلَى الْقَذى وَ اِلاّ لَنْ تـَرْضَ اَبـَدا ) ؛ يعنى چشم بپوش بر خار ـ كنايه از آنكه از مكاره و رنج و بلاى دنـيـا و نـامـلايـمـات از دوسـتـان بـى وفـا چـشـم بـپـوش و تـحـمـل آن كـس ـ و اگر نه خشنود نشودى هرگز و هميشه به حالت خشم و تلخى زندگى كـنـى ؛ چـه آنـكـه طـبـيـعـت دنيا مشوب است به مكاره . جناب عبدالعظيم گفت : گفتم زيادتر بـفرما. فرمود كه حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام فرمود:

۵-  مُجالِسَةُ اْلاَشْرارِ تُورِثُ سُوءَ الظَّنَّ بِاْلاَخْيارِ.مـجالست و همنشينى با اشرار و مردمان بد، سبب بدگمانى شود به اخيار و مردمان خوب . گفتم : زيادتر بفرما. فرمود كه اميرالمؤ منين عليه السلام فرمود:

۶- بِئْسَ الزّادَ اِلى الْمـَعـادِ الْعـُدْوانُ عـَلَى الْعـِبـادِ . بد توشه اى است براى سفر قيامت ستم كردن بر بندگان خداى .
فـقـيـر(شيخ عباس قمي) گـويـد: كـه نـيـز از كـلمـات آن حضرت است ( اَلْبَغْىُ آخِرُ مُدَّةِ الْمُلُوكِ ) ، و شـايـسـتـه اسـت كـه مـن ايـن چـنـد شـعـر را در ذيـل ايـن كـلمـه شـريـفـه از حـكـيم فردوسى نقل نمايم :

به رستــــم چنين گفت دستان كه كم   كن اى پور بر زيردستان ستم

اگر چه ترا زيردستان بسى است   فلك را در اين زيردستان بسى است

مكــــــــن تا تـوانى دل خلق ريش    و گر مى كنى مى كنى بيخ خويش

مكـــــــــــــــن تا توانى ستم بر كسى    ستمگر به گيتى نماند بسى

گـفـت : گـفتم زيادتر بفرما يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود: كه حـضـرت اميرالمؤ منين عليه السلام فرموده:

۷- قيمَةُ كُلِّ امْرِى ءٍ ما يُحْسِنُهُ ؛ قيمت هر مـردى و مـرتـبه هر شخصى همان چيزى است كه نيكو مى دارد آن را از هنر و علم و عرفان . هر تحريص و ترغيب بر كسب كمالات نفسانيه و صناعات و نحو آن است .
خـليـل بـن احمد گفته كه بهتر كلمه اى كه ترغيب كند آدمى را به سوى طلب علم و معرفت قـول حـضـرت اميرالمؤ منين عليه السلام است كه فرموده قدر هر مردى همان چيزى است كه نيكو مى دارد او را.
جـنـاب عـبـدالعـظـيـم گـفـت : گـفـتـم زيـادتـر بـفـرمـا يـابـن رسـول اللّه . فـرمـود: اميرالمؤ منين عليه السلام فرمود:

۸- اَلْمَرءُ مَخْبُوءٌ تَحْتَ لِسانِهِ .(شخصيت انسان در زير زبانش نهفته است.)

مردپنهان است در زير زبان خويشتن  قيمت و قدرش ندانى تا نيايد در سخن

و از اينجا است كه نيز فرموده : تَكَلَّموا تُعْرَفُوا ؛ تكلم كنيد تا شناخته شويد.

چو در بسته باشد چه داند كسى  كه گوهر فروش است يا پيله ور

گـفـتـم : زيـادتـر بـفـرمـا يـابـن رسول اللّه . فرمود: حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام فـرمـود:

۹- ما هَلَكَ امْرُءٌ عَرَفَ قَدْرَهُ ؛ هلاك نشد مردى كه شناخت قدر خود را. گفتم : زيـادتـر بـفـرمـا يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود كه اميرالمؤ منين عـليـه السـلام فـرمـود: ( اَلتَّدْبيرُ قَبْلَ الْعَمَلِ يُؤْمِنُكَ مِنَ النَّدَمِ ) ؛ يعنى تدبير خويش از عمل و اقدام در امرى ايمن خواهد ساخت ترا از پشيمانى آن .

ندانسته در كار تندى مكن    بينديش و بنگر ز سر تا به بن

فـقـيـر(شيخ عباس قمي) گـويـد: كـه در فـصـل مـواعـظ حـضـرت صـادق عـليـه السـلام قـريـب بـه هـمـيـن نـقـل شـده و مـا ايـن دو شـعـر را از نـظـامـى كـه مـنـاسـب بـا ايـن كـلمـه شـريـفـه اسـت نـيز نقل كرديم .

درسركارى كه درآيى نخست  رخنه بيرون شدنش كن درست

تا نكنى جاى قدم استـــــوار   پاى منه در طـــــــــــلب هيچ كار

گـفـت : گـفـتـم زيـادتـر بـفـرمـا يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود: حـضـرت امـيـرالمـؤ مـنـين عليه السلام فرمود:

۱۰- مَنْ وَثِقَ بِالزَّمانِ صُرِعَ ؛ هر كه اعتماد كند بر زمان بر زمين افكنده خواهد شد. گـفـتـم : زيـادتر بفرما يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود: حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام فرمود:
۱۱- خـاطـر بـنـفـسـه من استغنى برايه. در خطر افكند خود را كسى كه بى نياز شده به راءى خـودش ، يـعـنـى در مهمات تكيه بر راءى و دانش خود نموده و ترك كرده مشورت كردن با دانـايـان را، عـرض كـردم : زيـادتـر بـفـرمـا يـابـن رسـول اللّه صـلى اللّه عـليـه و آله و سلم . فرمود كه حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام فـرمـوده :

۱۲- قـِلَّةٌ الْعـِيـالِ اِحـْدى الْيـَسـارَيـْنِ؛ كـمـى اهـل و عـيـال يـكـى از دو تـوانـگـرى اسـت در مـال ، زيـرا كـه هـر كـه را انـدك بـاشـد عـيـال او عـيـشـش آسـانـتـر بـاشـد و مـعـيـشـتـش اوسـع ، هـمـچـنـان كـه در كـثـرت مـال حـال بـر ايـن مـنـوال اسـت . گـفـتـم : زيـادتـر بـفـرمـا يـابـن رسـول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود كه اميرالمؤ منين عليه السلام فرموده :

۱۳- مَنْ دَخَلَهُ الْعُجْبُ هَلَكَ ؛ هركه داخل شد بر او عجب و خودپسندى هلاك شد. گفتم : زيـادتـر بـفـرمـا يابن رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله و سلم . فرمود كه اميرالمؤ منين عـليـه السـلام فـرمـوده :

۱۴-  مـَنْ اَيْقَنَ بِالْخَلَفِ جادَ بِالْعَطِيَّة ؛ كسى كه يقين كند كه عوض آنـچـه مـى دهـد جـايـش مـى آيـد جـوانـمـردى خـواهـد كـرد در عـطـا كـردن ، زيرا كه مى داند بدل اين عطا به او مى رسد.
فقير (شيخ عباس قمي ) گويد: كه به همين مطلب اشاره كرده بعض شعراء در مدح حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام كه گفته :

جادَ بِالْقُرْصِ وَ الطُّوى ملاُجَنْبَيْهِ    وَ عافَ الطَّعامَ وَ هُوَ سَغُوبٌ

فَاَعادَ الْقُرْصَ الْمُنيرَ عَلَيْهِ الْقُرْصُ    وَ الْمُقْرِصُ الْكُرامُ كُسُوبٌ

نـقل است كه جناب اميرالمؤ منين عليه السلام سقايت نخلى فرمود در عوض يك مد از جو پس آن را برايش دستاس كردند و نان پختند چون خواست بر آن افطار فرمايد سائلى بر در خـانـه اش آمـد آن حـضـرت نـانـش را بـه سـائل داد و شب گرسنه خوابيد شاعر گفته كه حضرت اميرالمؤ منين عليه السلام بخشش كرد قرص نان خود را در حالى كه از گرسنگى پـهـلوى نـازنـيـنـش پـر بـود و كـراهـت داشـت از خـوردن طـعـام بـه مـلاحـظـه سـائل بـا آنـكـه گـرسـنـه بـود، پـس چـون قـرص نـان بـه سائل داد در عوض قرص ‍ خورشيد برايش به آسمان برگشت ، و قرض دهنده كريم كسب كننده و نفع به دست آورنده است .
جـنـاب عـبـدالعـظـيـم گـفـت : گـفـتـم زيـادتـر بـفـرمـا يـابـن رسـول اللّه صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلم . فـرمـود: حـضـرت اميرالمؤ منين عليه السلام فرموده :

۱۵-  مَنْ رَضِىَ بِالْعافِيَةِ مِمَّنْ دوِنَهُ رُزِقَ السَّلامَةُ مِمَّنْ فَوْقَهُ .كـسى كه راضى و خشنود شد به عافيت و سلامت از كسانى كه پايين تر از او است روزى او خـواهـد شـد سـلامـتـى از كـسـانى كه بالاتر از او است . اين وقت جناب عبدالعظيم گفت : گفتم به حضرت جواد عليه السلام بس است آنچه فرمودى مرا.

انشاالله با تامل به هر يكي از فرمايشات فوق درسهاي آموزنده ي از آن گرفته و در زندگي خود عملا پياده نماييم.          والسلام عليكم و علينا و علي عبادالله الصالحين

منبع:منتهي الآمال تاليف شيخ عباس قمي جلد۲.